Takunya en het democratische recht

De dag van de verkiezingen, ik heb al besloten om niet te gaan stemmen, voor het eerst sinds ik stemrecht heb. Ik had mijn lidmaatschap van een zekere partij in Nederland al eerder opgezegd. Toch zit me iets dwars, zal ik toch het consulaat in Istanbul bellen, zal ik er langsgaan? Misschien kan er iets geregeld worden zodat ik hier in Istanbul kan stemmen. Op Istiklal caddesi onderweg naar het consulaat neem ik de zijstraat richting de Galatasaray hamamı. Ik ben hier honderd keer langsgerend als ik een afspraak in de buurt had, maar ben nooit naar binnen gegaan. Mannen in peştemal (de dunne linnen doek in de hammam waarmee je je kunt bedekken) verwijzen me met hun glimlach onder hun snor naar de volgende deur. Wat een nare dag. Maar de poster bij de ingang voor vrouwen doet mijn humeur meteen goed. Op de poster staan in een hammam dansende dames met fruit in de schalen, wijn in de glazen. Oké, het is de Orientexpress maar een beetje vreugde kan ik wel gebruiken.

Twee dames in basma entare, de Turkse versie van de ouderwetse bloemetjesjurk,  en een jong meisje zitten bij de ingang te babbelen, ik kijk om me heen, niet wetend wat ik moet doen. Ze laten me voor heel eventjes in de kou staan, dan komt een van de vrouwen naar me toe en vraagt wat ze voor me kan doen. Waarom vraagt ze dat, wat doe je in een hammam, trut, in je basma entare denk ik, maar meteen komt de spijt. Ze neemt me mee de hammam in nadat ik het Turkse tarief heb betaald, iets lager dan voor toeristen, al vroeg ze nog wel of ik voor het eerst naar de hammam kom. Ik voel me iets minder onzeker en meer thuis. Ze neemt me bij de hand en begeleidt me naar de göbektaşı (het marmeren bed waarop je kunt liggen en rusten), omdat ik niet op de takunya’s kan lopen, de houten blokslippers. Ik ben wel wat gewend en loop zelfs op killer heels van 15 cm, maar hierop wankel ik als een transsexueel die voor het eerst zijn bureauschoenen voor hakken heeft verruild. Ik wilde altıjd al weten hoe boeren en verplegers het uithouden op klompen.

Ik ben de enige in de hammam. Niets van de buikdansende en het fruit van Babel etende dames. Liggend op de göbektaşı staar ik naar de prachtige koepel met lichtvensters, op de achtergrond sufi muziek, ik ben heel senang. Af en toe onderbreken kleine gedachten – of het mannengedeelte groter is dan dat van de vrouwen – mijn sema (uit je lichaam naar god). Het is hier heel klein, maar alle kleuren van de regenboog die via de lichtvensters naar binnen stralen sabelen deze feministische neurose neer.

Terwijl mijn ogen gesloten zijn en deze sterfelijke ziel zich aan de sufi’s overgeeft, en het licht af en toe door mijn wimpers speelt, gaat de deur open en komen vier dames in bikini binnen, die naast me op de göbektaşı komen liggen. Ze spreken een mixtaal die ik niet helemaal thuis kan brengen, Zweeds of Noors, of Fins, dan weer meen ik Arabisch te horen, of is het Perzisch. Ze blijven maar luid spreken, mijn nieuwsgierigheid slaat om in ergernis. Sisters, zijn jullie je manieren vergeten? O, daar gaan we weer, denk ik, maar ik word van deze schizofrene gedachtengang verlost door de dame in basma entare. Nu heeft ze een zwarte kanten onderbroek, haar enorme borsten gewikkeld in wit gaas wat ik niet begrijp, want het komt maar net boven haar borsten. Als ze zo haar meme wilde bedekken dan is dat niet gelukt. Ze komt me inzepen en scrubben. Ze moet wel even haar gal spugen over haar collega’s, dat ik wel even weet dat ze mijn huid als die van een baby zo zacht zal maken, niemand anders die ook maar een poging doet om de klanten te helpen, de luilakken.

Ze trekt me naar de rand, ik glip alle kanten op, net een vis die je probeert vast te houden, weet ik veel dat je je drie dagen voor de hammam niet met een bodylotion mag insmeren.

Ze is niet heel blij met het resultaat en verbiedt me nogmaals om voortaan bodylotion voor de hammam te gebruiken. Ze haalt de witte gaas van haar borsten, komt met de zeep en blaast in het gaas, ze herhaalt dat telkens, ik kan het niet helemaal volgen maar elke keer als ze blaast worden de luchtbellen groter, tot ik in een witte zeepbel gehuld ben. Ze vraagt me om naar de kurna, de waterkraan, te gaan, laat die takunya’s toch, en de peştemal waarmee ik probeer me te bedekken, zegt ze. Ze gaat op een kruk zitten, beveelt me voor haar op de grond te gaan zitten. Ik doe alles wat ze zegt, ze houdt me klem tussen haar benen en begint mijn haren te wassen.

Na de shampoosessie pakt ze mijn haren, en op dat moment weet ik instinctief wat ze gaat doen en voel ik mijn ogen branden, in drie plukjes, mijn moeder klaagt over de kosten van de shampoo en de zeep, eerst de linker pluk, mijn zus zegt dat we helemaal vervuild zijn, rechterpluk, ik zit ingeklemd tussen de benen van mijn moeder, rechterpluk eerst over de middelste pluk, mijn moeder is oud en naar haar geboortedorp geremigreerd, ik was nu haar haren, dan de linkerpluk en dan om en om, je kunt het met een elastiekje of met een kleine pluk vastmaken, ik deed het bij mijn moeder met een pluk haar, zij (of de vrouw?) maakt mijn vlecht vast met een elastiekje, laat me achter en gaat naar de vervelende Perzische, Noorse, Fınse, Zweedse sisters ın bikini.

Mijn blik kruist die van twee nieuwe dames, blond en naakt, die onzeker om zich heen kijken.

De moeder van een vriendin uit İstanbul, die in Amsterdam op bezoek is geweest, vraagt nog steeds naar de boter die ze op Marken at. Op onze niet-begrijpende blik antwoordde ze dat het de smaak van haar jeugd heeft, zij is een Istanbulse dame, een miss Bosporus, letterlijk, in haar jonge jaren zwom ze regelmatig de Bosporus over.

            Ik weet het, ze zijn al heel ver met de onderhandelingen, misschien is er zelfs al een kabinet gevormd. Maar hier in Istanbul is mijn ritme een heel ander.

Anadolunun Nesine Ağıt

Ergenlik çağını yeni, yeni arkamızda bırakmışız.

Bizi sıkan, boğan göçmen kıskaçımızdan kurtulacağız, bunu biliyoruz, dünya bizim,yollar bizim. Büyüklerimiz boşuna mercedeslerinin arkasına yapıştırmamışlar.

Yo, yalan söyledim, o zamanlar Ford Taunus gocmenlerin mercedesiydi.

Türk hava yollarında hostes olma hayaliyle yaşıyoruz. Biz, Anadolunun bozkırından iki genç kız.

Duymuşuz, O bir düğüne gelecek. Hadi ya, yollar beklesin biraz.

Kömür gözlümde ergenliğe, Antonio’yu saymazsak okulda pek kömür gözlü yoktu ama bir süreliğine  renk körüyüz, Denek dağında köyümüze, Zahidemde çıkacağımız yollardan çok, geldiğimiz yollara savrulduk.

Hesapta bu yoktu ama olsun. Tek derdimiz, para takalım mı? ayıp mı olur? Almanyada yaşıyor, geniş ailesine bakması lazım. Ee, düğünde çığırıyor.

Para taktık mı, takmadık mı bilmiyorum ama büyük gelecek hayallerimizle, kaçmaya çalıştığımız göçebe ruhumuzun, kelimelerle anlatamayacağımız sınırında kala kaldığımızı hatırlıyorum.

Hüzün, suadedes, spleen, çamotinya gibi tercüme edilemeyen, tanıdığımız bildiğimiz duygu.  Bir tını bir kokuyla, on yıl terapiyle ulaşamadıgımız, bak bu sensin zorlamısına hiiç gerek kalmadan, gidebildiğimiz yerler.

Turk hava Yolları beni hostes yapmadı ve ben Onu bir süre unuttum

Sonra, yıllar sonar, Beyoğlunda Mephistoda CDlerini gördüğümde, bizim abdal salonfahig olmuş ve yine bir hadi ya.

Bir kaç yıl sonra İstanbul seyahatim,THY uçuşunda, vazgeçemedim çünkü en iyi yemekler THYde kusuruma bakmayın,  gazetede Reşit Reyde konserini görünce, E artık yuvaya dönmek lazımdı, Gırşehirden gardaşım da gelecek, beraber gideriz.

Biletler bitmiş.

İstanbullu dostlarıma sordum, kim gidiyor O nun konserine.

O bizim, batı sevdalı Istanbullular gidermiydi, klasik müzik, Jazz, (batıda unutulmuş, emekliye ayrılmış ama bu ülkede yüksek sosyetenin teşrif ettiği) popda değil. Ben mi ön yargılı ve bilinçsizdim, yoksa Istanbulda Bozkır modası mı esiyordu?

Son haberi yine tesadüfen Istanbulda aldım. Gazetelerde ağır hasta olduğu yazıyordu.

Üç aydır ilk defa evimizdeki minik televizyonu açtığımda, karlayan kanallar ve alt yazı, Zahidem albümünü yüklemek için xx tıklayınız.

Bir gün sonra cenazesinin Kırşehirde kaldırılacağnı duyduğumda, aa geç kaldım, düşünemedim, keşke gitseydim deyip güncel uğraşlarıma daldım.

Babamın ayak ucuna gömün cümlesi, hüzün, gözyaşları ve yine o sınıra dönüş.

Ne zaman bizimkilerine Muharrem Ertaş´ı sorsam, elinde bir dürüm, eşşeğinin üstünde köy köy gezerdi derken biraz küçümser, anlamaz ama aynı zamanda saygılı.  Zıt da gözükse öyle. Avrupanın farklı kentlerinde yaşayan ilk kuşak bozkırlılar için Neşet Ertaş´ı düğüne çağırmak büyük sükseydi.

Bizim kuşaklar içinse hüznü hatırlamak. Artık hatırlatacak kişi yok ama tınılar hep olacak, isteyene.

Şalom

Tot nu toe zijn de berichten uit Istanbul van mijn wederhelft geweest. Mijn wederhelft die geniet van de modieuze, zeer feminiene dames bij ons in de buurt, en die zich ergert aan de in groepen shoppende gesluirde Arabische vrouwen, omdat hij vindt dat de buurtbewoners ook recht hebben om te genieten van de kleding die ze aanschaffen. Hij die gruwelt van sixties en vieze hippies. Mischien heeft hij in Istanbul het licht gezien?

Terwijl we genieten van een kop koffie van 10 lira (4,50 euro) op een terras pal aan de Teşvikiye moskee, de moskee waar Pamuk in zijn jeugd vanuit zijn appartement graag naar keek, Pamuk die mijn man zo in zijn dromen bezighoudt. Waar vandaan ook een paar keer per dag de sela wordt gezongen, het gebed voor de begrafenis, en dames met zwarte Gucci-, Pucci- en Chanelbrillen aan hetzelfde terras zitten. Ik merk hier de vrouwen in zwarte sluiers ook op, ze hebben bijna altijd een Machka tas. Machka is een van mijn favoriete kledingzaken die ik me niet kan veroorloven, reden waarom ik op de 70% korting wacht. Die dames zijn mijn winkel aan het leegroven. Ik ben jaloers!

Ik heb het bedrag van de koffie genoemd omdat ik als Amsterdamse niet aan deze cosmopolitische bedragen gewend ben, en volgens een columnist van de Hürriyet zijn deze astronomische bedragen een teken dat we het einde van een tijdperk meemaken. Zoals in New York voor de crisis, toen de sky de limit was telden Wall Street beurshandelaren voor 100,- dollar neer voor een kop koffie met kattenpoep (van de civetkat). Volgens een recent onderzoek is Istanbul een van de steden met de meeste miljonairs als inwoners. Dat is misschien ook de reden waarom ik in Istanbul de slechtste en duurste risotto van mijn leven heb gegeten. Geld betekent blijkbaar niet altijd goede smaak. Aan de andere kant vraag ik me af: waarom heb ik risotto besteld in het land van de pilav? Geval van snobisme? Ik zet mijn Pucci weer op en peins verder.

Over de kranten gesproken, een paar highlights. Erdoğan is vol op stoom. Bevallen de woorden van een columnist hem niet, dan belt hij de bazen van het persconglomeraat. Wat Syrie betreft zegt hij het volgende: ‘We zullen, inşallah, op zeer korte termijn naar Damascus gaan om onze broeders te omhelzen en El Fatiha te bidden bij de tombe van Selahaddin Eyyubi, en om in de Emevi-moskee te bidden.’ En naast dat andere conflict, binnen de Turkse grenzen, dat in feite een burgeroorlog is, en het lot van de BDP, de Koerdische partij die zitting in het parlement heeft en die mogelijk verboden zal worden, hebben de afgelopen weken drie zaken de gemoederen bezig gehouden. Een veertienjarig meisje heeft via de social media een man van boven de veertig ontmoet, ze is een relatie met hem aangegaan, later hebben in totaal vierendertig (jonge, grotendeels minderjarige) jongens haar mishandeld en verkracht, naar verluidt met medewerking van deze ene man die een commissaris van politie bleek te zijn. Zijn vrouw is rechter en zijn advocate zit in een commissie voor kinderrechten. De jongens, klasgenootjes van haar, kwamen er achter (vermoedelijk, het is mijn interpretatie van de krantenberichten) dat zij geen maagd meer was en hebben haar gechanteerd, ze zouden het aan haar ouders vertellen. Een aantal van die jongens is in bewaring genomen. De commissaris niet, inmiddels is gebebleken dat hij zijn pensioen heeft aangevraagd en naar familie in Bosnie-Herzegowina is gevlucht. De jongens zijn inmiddels vrijgelaten, ze werden door hun ouders in een feestelijke colonnne van vijftig auto’s opgehaald van het huis van bewaring.

Het tweede bericht was een tienerjongen die door zijn vader en oom is doodgeschoten en langs de kant van de weg is achtergelaten, omdat hij gay is. Zijn moeder heeft de vader en de oom aangegeven.

Het laatste bericht is van een vrouw die haar verkrachter heeft neergeschoten, zijn hoofd heeft afgesneden en het op het dorpsplein heeft gegooid.

Waar blijft de nieuwe feministische golf ? Ik ga ernaar op zoek. Afgelopen week bracht een goede kennis, die een hoge ambtenaar is op het ministerie voor vrouwenemancipatie, me op de hoogte van het bezoek van Maria van Bijsterveldt. De staatssecretaris bezocht Istanbul vergezeld van een een delegatie feministes uit Nederland, öncü kadınlar, ‘leidende vrouwen’, die ‘de agenda een stap vooruit kwamen brengen’.  

Toen we twee maanden geleden zwaar vermoeid in ons busje zaten en de reis vanuit Amsterdam begon ben ik langzaam in mezelf en naar het zuidoosten afgedwaald. In Duitsland begonnen de herinneringen aan die laatste keer toen ik als kind dit traject heb afgelegd, in een bus vol met familieleden, iedere ziel met zijn ongeluk bezig. Misschien moet ik een keer een stem aan die individuen geven, er zijn nog zoveel verhalen die verteld moet worden. In Oostenrijk was het niet alleen meer de herinnering maar werd de reis werkelijk. In Kroatie, Servie voelde ik de nabijheid van ons komende jaar in Istanbul. In Bulgarije voelde ik weer de angst van mijn jeugd, en met mij de German cosmopolitan brothers, die reden in colonnes en hielden zich in hun hele strakke, gestroomlijnde auto’s exact aan de verkeerslimiet (daarbij vergeleken waren de auto’s van de Dutch cosmopolitan brothers maar middelmatig, wat hebben wij niet goed gedaan?) In Thracie vroeg ik me af of het nu anders zal zijn om in Istanbul te zijn, nu ik er niet voor een korte periode ben en er weer daadwerkelijk ga wonen. Zou ik met een huissleutel in mijn hand Istanbul anders beleven?

Ik heb nog geen tijd gehad om me bewust met die vraag bezig te houden. Alles wat met een emigratie te maken heeft moest eerst geregeld worden.

Zoals een juiste school voor onze zoon zoeken. We hebben ooit nagelaten om hem tweetalig op te voeden en dit was de kans om het alsnog goed te maken, dachten we. Maar alle adviezen wezen op een internationale school, gezien de omstandigheden rondom onze zoon. Terwijl ik het idee dat hij Turks zou kunnen leren probeerde los te laten, las ik in Agos, een tweetalige Armeense krant, over een Armeens school waarin iets stond in de trant van respect voor onze eigen waarden en goed onderwijs. Had ik iets nagelaten, hebben we iets nagelaten in Europa? Worden we daar geassimileerd? In deze verkiezingstijd zou ik om die term een pak slaag kunnen krijgen.

Tegelijkertijd realiseerde ik me dat mijn zoon dezelfde leeftijd heeft als ik toen ik voor het eerst in Nederland naar school ging, ik werd door een buurmeisje (eveneens van Turkse komaf) naar de basisschool gebracht om me te laten inschrijven. Ik sprak geen woord Nederlands, en hier in Istanbul vroeg ik me af, en moest ik heel diep in mezelf graven, of ik toen angst voelde of het onprettig vond. Volgens mij niet. Goed, we werden niet geslagen, anders dan Koerdische kinderen die met slaag Turks moeten leren (zo beweert althans een artikel in Radikal naar aanleiding van de eerste universitaire opleiding traumaverwerkings in Turkije). Wijlen mijn broer moest zoals alle pedagogiekstudenten de eerste drie jaar van zijn loopbaan in een afgelegen gebied onderwijzer zijn – lees in Anatolie. Hij moest dat in een klein dorpje bij de provinciestad Midyat, dat weer bij Mardin ligt. Ik was drie of vier jaar oud en mijn vader en moeder namen me mee op de kara tren, de stoomtrein, naar Mardin. Het verhaal over die reis en hoezeer ik door mijn vader werd vetroeteld, werd vaak en graag verteld. Wat ik me kan herinneren is dat mijn broer het niet lukte om de kinderen Turks te leren, en dat hij ze daarom wel eens sloeg. Had hij als jonge man graag in een grote stad zijn beroep willen uitoefenen, desnoods in zijn eigen kleine dorp in Anatolie, was hij moe van het proberen, gefrustreerd? Waarom sloeg hij? Ik probeer me te herinneren wat mijn moeders reactie was. Zei ze dat hij dit niet mocht doen met haar people (ik weet niet welke term ze in het Turks gebruikte) – zo noemde ze haar Koerdische kant -, heeft ze het aangedurfd haar geliefde zoon tot de orde te roepen, of heeft ze gezwegen?

In de Shalom (tweetalig Ladino en Turks) schrijft hoofdredacteur Yakup Barokas over het volgende. Er is een nieuwe bewoner met de naam Edi in hun gebouw komen wonen, die naam, schrijft hij, ik was benieuwd wie de nieuwkomer was en vroeg het aan het garagemedewerker, die al vijftien jaar voor joden werkt en die ik al tien jaar ken. Volgens hem was het een aardig iemand maar niet een van jullie, ach jij lijkt daar ook niet op, en mocht iemand iets zeggen over u dan zal die mij tegenover zich vinden. Eerst, schrijft Barokas, dacht ik aan de gebeurtenissen van 6-7 september 1955, toen vele moslims pal gingen staan voor hun joodse landgenoten. Maar toch, schrijft hij, was ik even bevroren (bir süre dona kaldım), ik wist niet of ik blij moest zijn omdat ik niet op de onzen leek, of moest treuren. Verderop in de colum zegt hij: ze hebben gezegd ‘burger spreek Turks’, en dat hebben we gedaan, ze hebben gezegd ‘sterf voor je land’, ook dat hebben we gedaan, ‘hou van je land’, we hebben toen gezegd het is ons land, hoe kunnen we er niet van houden. Was het een compliment, vroeg hij zich af. Was het afkeuring? Of zijn eigen overgevoeligheid? 

 Dit lanceerde me meteen naar Amsterdam, onder andere naar Badal, de roman van Anil Ramdas, die ik in Amsterdam niet heb gelezen, maar hier wel. Precies hetzelfde mechanisme, dezelfde herkenning. Al is de geschiedenis natuurlijk niet hetzelfde, zo zijn de minderheden hier nu volop bezig om hun eigendommen van de staat terug te krijgen – de gecompliceerde erfenis van het vakıf-systeem. Te complex om hier nu over uit te weiden.

Laat mijn zoon nu maar gelukkig zijn op zijn Internationale school, en laat zijn Nederlands-Turkse tweetaligheid maar even. De pijn en het gemis zijn appeltjes die ik met mezelf en de samenleving in Europa te schillen heb.

Terug naar de stad. Ik zou me nu bezig kunnen houden met de staking van de schoolbussen, ze willen 10% verhoging. Ik zou een modeblog kunnen opzetten, zoals een vriendin opperde. Ik heb dan wel een geweldige camera en sponsors nodig, een beetje modeblog moet stylish zijn. En voordat de herfst helemaal inzet naar Sedef adası gaan en clubben.

Last but not least gaan we eind deze maand naar de bruiloft van mijn achterneef. Hij heeft het voor elkaar gekregen om aan de rafelrand van de stad, dertig kilometer van het centrum maar nog steeds Istanbul, een Frans-Turkse schone te verleiden. Van Turkse komaf, uit Frankrijk, is ze tegen de zin van haar ouders naar haar geliefde in Istanbul gevogen (kaçmak), dus moet er snel een bruiloft volgen. Import-bruidegom, of is het echte liefde? Europa, dit kun je niet tegenhouden. En sorry dat ik grinnik.

Die kant van de stad is ook de plek waar een aantal van mijn schoolvrienden terecht zijn gekomen. Mogelijke hoofdpersonen van de documantaire die ik al een tijd graag wil maken. Een zwartwit-foto van de vierde klas – de klas waar mijn zoon nu heen gaat – van de school in mijn geboortedorp. Een leeggelopen dorp. Ze zijn overal, in Istanbul, Ankara, Berlijn, Amsterdam, Parijs, Wenen. Wat is bepalend, de stad waar je woont, of de plek van je jeugd?

Hommage aan een zoon van de polder

Anil, ik kende je niet, ik heb je een keer ontmoet tijdens een manifestatie in de Balie, we hebben toen samen een glas gedronken.

Je overlijdensbericht heb ik te horen gekregen terwijl ik met mijn laatste energie probeerde een aanvraag de deur uit te doen, aan de eettafel van een compagnon, voor een project over het levenslied, omdat we toch nog altijd geloven dat kunst de wereld kan veranderen.

Thuis heb ik de krant, internet afgestruind op zoek naar en hopend op rouw, rouw van Nederland om haar zoon. Ze hebben de deadlines niet gehaald, morgen, morgen zal het zijn.

Nee, morgen was er ook geen rouw, geen klaagliederen, geen liefde. Liefdeloos!

Een intelligente maar kribbige, eigenwijze, arrogante man. Anil heeft voor zijn zaak gestreden, dat is weliswaar onze waardering waardig, maar het was zijn zaak. Dat is het.

Een tijd geleden wachtte ik ook al vergeefs op reacties, toen jij in de trein voor een dame met een hoofdoek op was gekomen die door de conducteur onnodig hard werd aangepakt. Mijn zoektocht naar verbaasde, idealisten bleef ook uit.

Laat ik als Amsterdamse die nog steeds het beeld van opstandige vrije burger als ideaal heeft en daaraan wil vasthouden, zeggen wat jij voor mij betekende.

Als jonge vrouw zag ik jou en Stefan Sanders in Het Blauwe Licht en het bevestigde voor mij die als provinciaal die naar Amsterdam was gekomen dat er meer moest zijn.

Ik ben door jou stuk in het NRC over de Turkse gemeenschap in Kreuzberg en hun authenticiteit en trots meer in Kreuzberg gaan geloven dan voorheen. Kreuzberg stond voor mij voor een ik met al zijn tekortkomingen maar ook vooral voor het IK, ik Anil, ik Nurnaz, ik Annet, ik Maria, ik Henk.

In een van de necrologieen over jou stond dat Edward Said je grote idool was. Nederland heeft haar Edward Said verloren. Edward Said genoot de bescherming van het academische cordon, jij niet. Edward kwam uit een bourgeois gezin uit Palestina, en jij was een Brahmaan maar wel één uit de ex-kolonie Suriname. Palestina was ooit in bij linkse intellectuelen, inmiddels is het uit de mode, maar goed.

Een paar dagen na je keuze heeft er een al verwachte gebeurtenis plaatsgevonden. We kunnen vaststellen dat links intellectueel Nederland morsdood is. Dat was al dood maar nu kunnen we het nogmaals bevestigen. Uit de as van de afgelopen decennia kunnen we misschien opnieuw iets bouwen. Ik weet het niet, als dat ons niet lukt dan hebben we nog altijd de steen die Said als bejaarde academicus wierp.

Had jij maar net als Said een steen naar diegenen gegooid die je het leven zo zwaar hebben gemaakt. Niet samen met de linkse intellectuelen, maar misschien met die zwarte sisters en brothers waarover je meen ik ooit hebt gezegd dat ze meer lef en schwung hebben; samen met hen had je die steen naar de nieuwe heilige huisjes moeten gooien.

Moge Allah, god, Jaweh en de verschillende goden je barmhartig zijn, önünde saygı ile eğiliyorum, ik buig voor je met respect.

Jouw Groene heeft geschreven dat je ageerde tegen slachtofferschap, alsof dat de issue was. Mevrouw de Groene, u heeft het helemaal mis.

Anil, ik zal ergens een glas wijn van 18 dollar drinken. Al moet ik voor de rest van de week boterhammen met pindakaas eten. Serefe! On your honour!

Ik hoop dat je as wordt verspreid over de continenten. Ik heb in de krant die schreef dat je zo graag ergens bij wilde horen de letter ‘n’ gescheven. Wij zullen ooit je levenslied in de straten van Amsterdam zingen, nu zijn er zogenaamd andere belangrijke items met meer nieuwswaarde. But I know a change is not gonna come.. In de polder vind je niet zo gauw een steen, hooguit een kiezel maar ik zal die zoeken en vinden, en met mij velen.

Nurnaz Deniz

’s Nachts komt de pijn van de verloren identiteit

Het lijkt wel alsof niet één Marokkaan of Marokkaanse nog iemand uit eigen gelederen het ja-woord durft te geven. Eerst hield Nora Kasrioui in De Volkskrant een pleidooi voor de Nederlandse man als ideale partner. Vervolgens constateert Mohammed Benzakour dat ook de ‘hoger opgeleide Marokkaanse man’ uit arren moede steeds meer zijn toevlucht tot een (lager opgeleide) Nederlandse vrouw neemt.

Wij hebben niets tegen gemengde relaties, we vormen er zelf één: een Turks-Nederlandse-Amsterdamse combi. We hebben er zelfs een roman over geschreven. Maar los van het feit dat de tendens die beiden constateren niet door de statistieken wordt gestaafd (volgens het CBS trouwt vier van de vijf Turken en Marokkanen binnen de eigen gemeenschap), vragen we ons af waarom iemand zich genoodzaakt voelt een etnische partnerkeuze te promoten. De verklaring lijkt ons een treurige mix van doorgeslagen integratiedrang en zogenaamde derde golf-feminisme.

            Een aantal jaar geleden woedde die discussie over een derde feministische golf, die volgens de voorvrouwen van de tweede golf van de migrantenvrouwen zelf zou moeten komen. Is dit dan het resultaat van die strijd? Stiekem met een Hollander hokken, en als je hem al aan je familie voorstelt, doen alsof hij een oprechte bekeerling is?

Dit is geen integratie meer, dit is assimilatie, van het schizofrene soort. Dezelfde doelen worden nagejaagd als door de feministes van de tweede generatie, maar de grondhouding is er heimelijk een van acceptatiedrang, zij het wel weer met de hoofddoek als blijk van behouden authenticiteit.

Voor de Marokkaanse en Turkse mannen hoeft niemand op te komen, die hebben dat zelf altijd prima gekund, en hun ouders en hun gemeenschap leggen hen sowieso geen strobreed in de weg.

Maar ik, Nurnaz, wil de vrouwen die denken dat een vlucht naar het witte huwelijk zaligmakend is, graag een illusie besparen. Want op het slagveld van de liefde komt je prins nooit op een wit paard. Je Nederlandse prins komt hoogstwaarschijnlijk op de fiets, en grote kans dat je niet eens achterop mag, maar dat je zelf moet fietsen, want deze levensgezel stimuleert zelfontplooiing. Een afhankelijke partner verdraagt hij niet, en als hij al een relatie aangaat, dan moet die in de eerste plaats een bijdrage leveren aan zíjn geluk. Natuurlijk (dat wil zeggen, als je hem niet verborgen houdt) zal hij thee zetten voor je moeder, als ze Marokkaans is met munt, en als ze Turks is gewoon zwarte thee. Je zussen zullen je benijden omdat hij zoveel helpt in het huishouden, en je zwagers zullen hem scheef aankijken omdat hij het verkeerde voorbeeld geeft, en hij zal genieten van deze bescheiden revolutionaire rol.

Tot zover de romantiek. Want dan is er jullie sociale leven. Bij de zoveelste goed bedoelde opmerking van zijn vrienden over je cultuur, zal hij waarschijnlijk zwijgen. Misschien zal hij het zelfs met die anderen eens zijn, omdat hij de sfeer niet wil verpesten, of omdat hun manier van denken ook de zijne is. Want je bent wel één met je geliefde, maar jij hebt ervoor gekozen te veranderen terwijl hij zichzelf mag blijven. Zoals deze hele discussie de ongenaakbare rol van de Nederlandse man bevestigt. Niemand die hem tegenspreekt. En dat was nou juist wat de tweede generatie feministes wel deden: zij pakten hun mannen aan.           

En wat vinden deze mannen eigenlijk zelf? Ik, Guido, ben een kind van die tweede golf en besef desondanks – of misschien juist wel daarom – dat ik nooit gelukkig zou kunnen zijn met iemand die zichzelf niet is.

Het heeft dus geen zin weg te vluchten. Doe je dat toch, dan doe je jezelf onrecht aan. Jezelf, en de jouwen, want dat zijn ze – of je dat nu wilt of niet. En welke waarden geef je op deze manier aan je mogelijke kinderen mee? Dat je afkomst er niet toe doet? Wat een bevrijding zou dat zijn! Maar wie houd je voor de gek? Overdag houd je de schone schijn op, maar James Baldwin wist het al: in the midnight hour, the missing identity aches.

De roman Ayla en Hugo bij Cargo/De Bezige Bij

Kent Amsterdam zijn eigen verhalen wel?

De slager in Geuzenveld weet dat ik, Guido, met een Turkse ben getrouwd, en omdat ik zijn enişte, zijn ‘zwager’ ben, krijg ik altijd het beste vlees. Of negatief geformuleerd, hij waagt het niet mij taai vlees te geven..

En ik, Nurnaz, betaal op de Noordermarkt grif 5 euro voor een tros druiven van Nederlandse bodem omdat die als enige de smaak en zachtheid benadert van die uit de wijngaard van mijn jeugd in Turkije, en volgens de officiële terminologie ben ik trouwens geen Turkse maar een allochtoon. Daarom klamp ik me vast aan mijn Amsterdamse ik.

Wij, een gemengd Amsterdams stel, doen boodschappen op de Noordermarkt en in Geuzenveld, brengen ons kind naar zwemles langs de Sloterplas en naar muziekles aan de Lijnbaansgracht, en gaan naar de tandarts in Zuidoost. We laten onze auto repareren in Osdorp, onze zoon gaat naar school op de gracht, en als de zon schijnt genieten we van een kop koffie in Noord..

Op de Noordermarkt eten we appeltaart, volgens kenners de beste van de stad, die gebakken wordt door een Marokkaanse. In Geuzenveld doen we boodschappen omdat je er verse groente krijgt voor een goede prijs. We kozen voor zwemles in het Sloterparkbad omdat iemand ons vertelde dat de instructeur, Hindoestaan, een gave had om met kinderen te werken. Voor muziekles aan de Lijnbaansgracht omdat het er cool is. Voor de tandarts in Zuidoost omdat het historisch zo gegroeid is, en omdat het een gewoonte is om daarna een broodje bacalao te eten, ook al is dat met je net gereinigde gebit niet heel handig. Osdorp omdat de monteur, een Turk, altijd snel een oplossing weet. Noord vanwege de paar minuten op de pont, met de meeuwen in het kielzog, omdat we vandaar naar onze stad kunnen kijken en mijmeren en ons inwoners van een grote stad kunnen voelen. En binnenkort gaan we weer langs de banketbakkers op zoek naar de beste oliebollen van de stad, die we als dessert serveren voor ons jaarlijkse diner voor post-islamitische zielen zoekend naar beschutting in de kille kerstnacht.

Kent Amsterdam zijn eigen verhalen wel genoeg? Veel mensen uit onze eigen kring, vaak zelf helft van een gemengd stel, herkenden zich in het Amsterdam en de personages die we beschrijven in onze roman, over een gemengde liefde in onze stad. Het andere deel, ook uit eigen kring, vroeg zich af of Amsterdam wel zo gemengd is. Voor hen is Amsterdam een stad van gescheiden werelden die elkaar af en toe kruizen.

Wie heeft er gelijk?

Het leven in Amsterdam – om er vat op te krijgen wordt er maar al te vaak gegrepen naar quotes, of statistieken, zoals die recente van het CBS, dat vier van de vijf Turken en Marokkanen binnen de eigen gemeenschap trouwt. En je kunt daar je eigen statistiek, ook van het CBS, tegenover stellen: dat er in gemengde huwelijken minder echtscheidingen voorkomen dan in niet gemengde. Maar ons gaat het niet om de cijfers of de statistieken.

Ons fascineert dat er twee zulke uiteenlopende belevingen van de stad zijn. De  een kan naast de ander bestaan omdat men dat andere Amsterdam, het onze, als men elkaars wegen heeft gekruist gewoon weer achter zich kan laten, alsof het slechts een tijdelijk bezoek gold.

Maar neem Londen, dat zich al vanaf de jaren tachtig kan spiegelen in een stroom films, tv-series en romans over het gemengde leven, niet als een paradijs, maar gewoon, als decor, als realiteit van de stad. Ook in die Londense verhalen is gemengde liefde natuurlijk geen garantie voor geluk. Dat te verwachten zou te simplistisch zijn. Liefde laat zich niet calculeren. Maar het is wel onze realiteit. En met ons van velen.

Daarom: een jaarlijks terugkerende dag voor gemengde stellen, in de Jordaan? Met smartlappen op de Noordermarkt, met appeltaart, onder die prachtige kerk waar de dominee vast ooit heeft geroepen: twee geloven op een kussen, daar slaapt de duivel tussen.

(Eerder gepubliceerd in: Het Parool)

De roman Ayla en Hugo bij Cargo/De Bezige Bij